Bại não trẻ em

Bại não là một hội chứng (không phải là một rối loạn cụ thể) liên quan đến tình trạng co cứng liên tục, mất điều hòa (thiếu sự phối hợp các cơ khi thực hiện các chuyển động tự nguyện) kèm theo hoặc không kèm theo các cử động không tự chủ. Nguyên nhân là do não có vấn đề về phát triển trước, trong hoặc ngay sau khi sinh.

Tìm hiểu chung

Bại não trẻ em là gì? 

Bại não là một nhóm các rối loạn ảnh hưởng đến khả năng di chuyển, duy trì thăng bằng và tư thế của một người. Bại não trẻ em là khuyết tật vận động phổ biến nhất ở thời thơ ấu. Từ “não” có ý nghĩa liên quan đến bộ não. Từ “bại – bại liệt” có nghĩa là yếu hoặc có vấn đề với việc sử dụng các cơ. Bại não trẻ em là do não phát triển bất thường hoặc có những tổn thương ở não đang phát triển ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cơ của một người.

Các triệu chứng của bại não trẻ em khác nhau ở mỗi người. Một người bị bại não  nặng có thể cần sử dụng thiết bị đặc biệt để đi lại hoặc có thể hoàn toàn không đi được và cần được chăm sóc suốt đời. Mặt khác, một người bị bại não nhẹ có thể đi lại hơi khó khăn, nhưng có thể không cần bất kỳ sự trợ giúp đặc biệt nào. Bại não trẻ em không trở nên tồi tệ hơn theo thời gian, nhưng các triệu chứng cụ thể có thể thay đổi trong suốt cuộc đời của một người.

Tất cả những trẻ bị bại não trẻ em đều có vấn đề về cử động và tư thế. Nhiều trẻ cũng có các tình trạng liên quan như thiểu năng trí tuệ; co giật; các vấn đề về thị lực, thính giác hoặc lời nói; những thay đổi ở cột sống (chẳng hạn như cong vẹo cột sống); hoặc các vấn đề chung (chẳng hạn như co cứng cơ).

Bại não trẻ em thường biểu hiện triệu chứng trước 2 tuổi.

Dựa trên các triệu chứng mà bệnh nhi mắc phải, có thể thành 4 dạng bại não chính:

  • Bại não co cứng: Các cơ bị cứng và căng (đặc biệt là khi cố gắng di chuyển nhanh chóng), gây khó khăn cho việc di chuyển và giảm phạm vi cử động cơ thể.
  • Bại não rối loạn vận động: Các cơ chuyển giữa cứng và mềm, gây ra các chuyển động hoặc co thắt cơ thể ngẫu nhiên, không kiểm soát được.
  • Bại não không điều hòa: Khi một trẻ có vấn đề về thăng bằng và phối hợp, dẫn đến cử động run rẩy hoặc vụng về và đôi khi run.
  • Bại não hỗn hợp: Khi một trẻ có các triệu chứng của nhiều loại bại não.

Triệu chứng

Những dấu hiệu và triệu chứng của bại não trẻ em

Các triệu chứng của bại não trẻ em khác nhau ở mỗi đứa trẻ và khác về mức độ từ nhẹ đến nặng. Một số trẻ bị bại não có thể gặp khó khăn khi đi lại và ngồi. Những trẻ bị bại não khác có thể gặp khó khăn khi cầm nắm đồ vật.

Các tác động của tình trạng này có thể trở nên rõ ràng hơn hoặc giảm đi hoặc hạn chế khi một đứa trẻ lớn lên và phát triển các kỹ năng vận động. Chúng cũng khác nhau tùy thuộc vào phần não bị ảnh hưởng.

Một số triệu chứng phổ biến bao gồm:

  • Chậm đạt được các mốc kỹ năng vận động, chẳng hạn như lăn, ngồi dậy một mình hoặc bò.
  • Đi lại khó khăn.
  • Các biến thể về trương lực cơ, chẳng hạn như quá mềm hoặc quá cứng.
  • Co cứng, hoặc cứng cơ và phản xạ quá mức.
  • Mất điều hòa, hoặc thiếu phối hợp cơ.
  • Run hoặc cử động không chủ ý.
  • Chậm phát triển giọng nói và khó nói.
  • Chảy nhiều nước dãi và gặp các vấn đề về nuốt.
  • Các vấn đề về thần kinh, chẳng hạn như động kinh, thiểu năng trí tuệ và mù lòa.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bại não trẻ em

Những đứa trẻ bị bại não có thể bị các biến chứng, bao gồm:

  • Khó khăn trong giao tiếp, chẳng hạn như rối loạn ngôn ngữ và lời nói.
  • Các vấn đề về cột sống, chẳng hạn như cong vẹo cột sống, chứng vẹo cổ (lắc lư) và chứng gù (gù lưng).
  • Viêm xương khớp.
  • Co cứng, xảy ra khi các cơ bị khóa vào các vị trí đau.
  • Loãng xương hoặc mật độ xương kém có thể làm cho xương dễ gãy.
  • Gặp vấn đề nha khoa.
  • Són tiểu.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Liên hệ với bác sĩ ngay lập tức nếu bạn nghĩ rằng con bạn có thể bị bại não. Chẩn đoán và điều trị sớm là rất quan trọng. Bại não không thể chữa khỏi, nhưng điều trị thường xuyên sẽ cải thiện khả năng của trẻ. Nhiều trẻ em tiếp tục được hưởng cuộc sống gần như bình thường của người lớn nếu tình trạng khuyết tật của chúng được quản lý đúng cách.

Nguyên nhân

Nguyên nhân dẫn đến bại não trẻ em

Bại não trẻ em là do não phát triển bất thường hoặc tổn thương xảy ra ở não đang phát triển ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cơ của trẻ. Có một số nguyên nhân có thể gây ra sự phát triển hoặc hư hỏng bất thường. Mọi người thường nghĩ rằng bại não trẻ em chủ yếu là do thiếu oxy trong quá trình sinh nở. Hiện nay, các nhà khoa học nghĩ rằng điều này chỉ gây ra một số ít các trường hợp bại não trẻ em.

Sự phát triển bất thường của não hoặc tổn thương não dẫn đến bại não trẻ em có thể xảy ra trước khi sinh, trong khi sinh, trong vòng một tháng sau khi sinh, hoặc trong những năm đầu đời của trẻ, khi não vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Bại não trẻ em liên quan đến sự phát triển bất thường của não hoặc tổn thương xảy ra trước hoặc trong khi sinh được gọi là bại não trẻ em bẩm sinh.

Đa số bại não trẻ em (85% –90%) là bẩm sinh. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân cụ thể không được tìm ra. Một tỷ lệ nhỏ của bại não trẻ em là do não phát triển bất thường hoặc tổn thương xảy ra hơn 28 ngày sau khi sinh. Đây được gọi là bại não trẻ em mắc phải, và thường liên quan đến nhiễm trùng (chẳng hạn như viêm màng não) hoặc chấn thương đầu.

Các vấn đề trước khi sinh

Dạng bại não này thường do một vấn đề nào đó ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ của em bé khi đang trong bụng mẹ, bao gồm:

  • Tổn thương một phần của não được gọi là chất trắng, có thể do giảm cung cấp máu hoặc oxy – điều này được gọi là bệnh bạch cầu quanh não thất.
  • Người mẹ mắc phải các bệnh nhiễm trùng – chẳng hạn như cytomegalovirus, rubella, thủy đậu hoặc toxoplasmosis.
  • Đột quỵ – Có chảy máu trong não của bé hoặc nguồn cung cấp máu cho não của trẻ bị cắt.
  • Chấn thương đầu của thai nhi.

Các vấn đề trong hoặc sau khi sinh

Bại não đôi khi cũng có thể do não của đứa trẻ bị tổn thương trong hoặc một thời gian ngắn sau khi sinh. Ví dụ như:

  • Não tạm thời không nhận đủ oxy (ngạt thở) trong một ca sinh khó.
  • Nhiễm trùng não, chẳng hạn như viêm màng não.
  • Chấn thương đầu nghiêm trọng.
  • Nghẹt thở hoặc suýt chết đuối, dẫn đến não không nhận đủ oxy.
  • Lượng đường trong máu rất thấp.
  • Đột quỵ.

Nguy cơ

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải bại não trẻ em

Một số yếu tố khiến trẻ sơ sinh có nguy cơ bị bại não cao hơn, bao gồm các:

  • Sinh non.
  • Cân nặng khi sinh thấp.
  • Điểm Apgar thấp, được sử dụng để đánh giá sức khỏe thể chất của em bé khi mới sinh.
  • Sinh ngôi mông, xảy ra khi mông hoặc bàn chân của em bé ra trước.
  • Không tương thích Rh, xảy ra khi nhóm máu Rh của cha mẹ mang thai không tương thích với nhóm máu Rh của đứa con.
  • Việc người mẹ mang thai tiếp xúc với các chất độc hại, chẳng hạn như ma túy, thuốc lá hoặc thuốc gây hại cho thai nhi.
  • Là một cặp song sinh hoặc sinh ba.

Phương Pháp Chẩn Đoán & Điều Trị

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán bại não trẻ em

Siêu âm sọ não: Một thiết bị cầm tay nhỏ phát ra sóng âm thanh được di chuyển trên đỉnh đầu của trẻ để tạo ra hình ảnh về não của chúng.

Quét  MRI: Một máy quét sử dụng từ trường và sóng vô tuyến để tạo ra hình ảnh chi tiết hơn về não.

Chụp CT: Một máy quét chụp một số hình ảnh X-quang để tạo ra hình ảnh chi tiết của não.

Ngoài ra, các xét nghiệm khác có thể được sử dụng để giúp xác nhận bại não và loại trừ các tình trạng khác bao gồm:

Điện  não đồ (EEG): Các miếng đệm nhỏ được đặt trên da đầu để theo dõi hoạt động của não và kiểm tra các dấu hiệu của bệnh động kinh.

Điện cơ đồ (EMG): Những chiếc kim nhỏ được đưa nhẹ nhàng vào các cơ và dây thần kinh để kiểm tra xem chúng hoạt động tốt như thế nào.

Xét nghiệm máu: Kiểm tra các vấn đề có thể gây ra các triệu chứng tương tự như bại não.

Phương pháp điều trị bại não trẻ em hiệu quả

Mục tiêu của điều trị là cải thiện các hạn chế và ngăn ngừa các biến chứng. Điều trị có thể bao gồm hỗ trợ trợ giúp, thuốc hoặc phẫu thuật.

Phương tiện trợ giúp

Các phương tiện trợ giúp bao gồm:

Mắt kính;

Trợ thính;

Dụng cụ hỗ trợ đi bộ;

Nẹp cơ thể;

Xe lăn.

Thuốc men

Thuốc giãn cơ thường được sử dụng để điều trị các triệu chứng của chứng co cứng, giúp thư giãn các cơ và giảm đau do co thắt cơ.

Các thuốc sau có thể được bác sĩ kê đơn: Baclofen, dantrolene (Dantrium), diazepam (Valium), tizanidine (Zanaflex). Baclofen, diazepam, tizanidine và đôi khi là dantrolene có thể làm giảm tình trạng co cứng. Thuốc baclofen nội tủy (thông qua bơm và ống thông dưới da) là phương pháp điều trị hiệu quả nhất đối với chứng co cứng nặng.

Độc tố botulinum có thể được tiêm vào cơ bắp để giảm lực kéo không đồng đều của chúng tại các khớp và ngăn chặn sự co cứng cố định.

Phẫu thuật

Phẫu thuật chỉnh hình có thể được sử dụng để giảm đau và cải thiện khả năng vận động. Nó cũng có thể cần thiết để giải phóng các cơ bị căng hoặc điều chỉnh các bất thường của xương do co cứng.

Phương pháp phẫu thuật cắt đốt sống lưng có chọn lọc (SDR) có thể được khuyến nghị là biện pháp cuối cùng để giảm đau mãn tính hoặc co cứng. Nó liên quan đến việc cắt các dây thần kinh gần gốc của cột sống.

Điều trị khác

Các loại điều trị bại não khác bao gồm:

Liệu pháp ngôn ngữ: Liệu pháp nói và ngôn ngữ có thể giúp những trẻ gặp khó khăn trong giao tiếp. Các bài tập để giúp thực hành lời nói hoặc dạy một phương pháp giao tiếp thay thế, chẳng hạn như ngôn ngữ ký hiệu hoặc sử dụng hình ảnh.

Vật lý trị liệu: Bao gồm các bài tập để giúp duy trì và cải thiện vận động. Đây là một trong những phương pháp điều trị quan trọng nhất cho bệnh bại não. Các mục tiêu chính của vật lý trị liệu là: Khuyến khích sự cử động, tăng sức mạnh và ngăn cơ bắp trở nên yếu, ngăn các cơ ngắn lại và mất phạm vi vận động (co cứng), có thể gây đau đớn và ảnh hưởng đến cách xương và cơ phát triển.

Liệu pháp nghề nghiệp: Giúp xác định các vấn đề mà bệnh nhân gặp phải khi thực hiện các công việc hàng ngày và tư vấn cho bệnh nhân về cách tốt nhất để thực hiện các hoạt động liên quan đến chuyển động phức tạp, chẳng hạn như đi vệ sinh hoặc mặc quần áo. Liệu pháp nghề nghiệp có thể rất hữu ích trong việc thúc đẩy lòng tự trọng và tính độc lập của đứa trẻ, đặc biệt là khi chúng lớn hơn, giúp giảm đáng kể gánh nặng cho các thành viên trong gia đình hoặc những người chăm sóc khác.

Chế Độ Sinh Hoạt & Phòng Ngừa

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của bại não trẻ em

Chế độ sinh hoạt:

  • Tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ trong việc điều trị.
  • Liên hệ ngay với bác sĩ khi cơ thể có những bất thường trong quá trình điều trị.
  • Thăm khám định kỳ để được theo dõi tình trạng sức khỏe, diễn tiến của bệnh và để bác sĩ tìm hướng điều trị phù hợp trong thời gian tiếp theo nếu bệnh chưa có dấu hiệu thuyên giảm.
  • Vệ sinh răng miệng và thường xuyên kiểm tra định kỳ tại nha sĩ.

Chế độ dinh dưỡng:

Trẻ mắc bệnh bại não nên được cho ăn những thức ăn dễ tiêu hóa và những thức ăn mềm hay dạng lỏng. Các món ăn nên đa dạng, đầy đủ và cân đối các các dưỡng chất như protein (thịt, cá, trứng, sữa…), glucid (gạo, ngũ cốc, khoai…), lipid, vitamin, khoáng chất và chất xơ.

Phương pháp phòng ngừa bại não trẻ em hiệu quả

Phần lớn các yếu tố gây ra bại não không phải lúc nào cũng có thể ngăn ngừa được. Tuy nhiên, nếu đang mang thai hoặc dự định có thai, người mẹ có thể thực hiện một số biện pháp phòng ngừa để giảm thiểu các biến chứng.

  • Chủng ngừa các bệnh có thể gây tổn thương não của thai nhi, chẳng hạn như bệnh rubella.
  • Chăm sóc trước khi sinh đầy đủ. Thường xuyên khám thai định kì trong khi mang thai có thể giúp ngăn ngừa sinh non, sinh con nhẹ cân và nhiễm trùng.
  • Theo dõi sự tăng trưởng và phát triển của trẻ theo thời gian. Nếu có bất kỳ lo ngại nào về sự phát triển của trẻ trong quá trình theo dõi, thì nên làm xét nghiệm sàng lọc phát triển càng sớm càng tốt.

Nguồn tham khảo

https://www.msdmanuals.com/

https://www.cdc.gov/ncbddd/cp/facts.html

https://www.healthline.com/health/cerebral-palsy#prevention

https://www.nhs.uk/conditions/cerebral-palsy/diagnosis/