Trật khớp cùng đòn

Trật khớp cùng đòn là một trong những vị trí chấn thương vai phổ biến, chiếm 4 – 12% trong tổng số các chấn thương dạng trật khớp. Khớp cùng đòn là khớp sụn nối liền xương bả vai và xương đòn. Trật khớp cùng đòn có thể khiến vai không thể hoạt động bình thường và khiến bạn không thể tham gia một số hoạt động thể chất. Trật khớp cùng đòn cần được điều trị chuyên khoa để đảm bảo khớp lành lại như bình thường.

Tìm hiểu chung

Trật khớp cùng đòn là gì?

Chấn thương khớp cùng đòn hay còn gọi là trật khớp cùng đòn, thường xảy ra do chấn thương trực tiếp vào phần trên hoặc phần bên của vai (mỏm cùng vai) khi bị chấn thương. Lực tác động nhẹ sẽ gây bong gân cùng đòn. Lực mạnh hơn sẽ gây đứt dây chằng cùng đòn, sau đó bong gân và đứt dây chằng quạ đòn.

Chấn thương trực tiếp ở vai có thể đẩy mỏm cùng vai và xương bả vai xuống dưới so với xương đòn. Sự dịch chuyển này làm tăng tải trọng lên các dây chằng cùng đòn, khiến dây chằng này căng ra và sau đó bị đứt, dẫn đến tải trọng lên các dây chằng quạ đòn tăng lên.

Chấn thương gián tiếp như va chạm vào khủy tay hoặc cánh tay, khiến đầu xương cánh tay va vào mỏm cùng vai và làm hỏng khớp xương cùng đòn. Chấn thương cũng có thể xảy ra do xương cánh tay khép mạnh vào ngực.

Từ năm 1989, Rockwood và cộng sự đã gợi ý phân độ trật khớp cùng đòn như sau:

  • Loại I là bong gân và dây chằng cùng đòn.
  • Loại II là đứt dây chằng cùng đòn, trong khi dây chằng quạ đòn vẫn còn nguyên vẹn.
  • Loại III (chấn thương Rockwood) được đặc trưng bởi sự đứt hoàn toàn của cả dây chằng cùng đòn và dây chằng quạ đòn. Tuy nhiên, cơ delta không bị thương; do đó, xương đòn chỉ bị dịch chuyển theo chiều rộng của trục.
  • Loại IV mô tả một chấn thương trong đó xương đòn bên bị đẩy ra phía sau. Chấn thương này là do đứt hoàn toàn dây chằng cùng đòn và đứt một phần dây chằng quạ đòn. Độ cao tương đối của xương đòn bên thay đổi tùy theo mức độ nghiêm trọng của chấn thương dây chằng qua đòn.
  • Chấn thương loại V liên quan đến đứt hoàn toàn dây chằng cùng đòn và dây chằng quạ đòn, kèm đứt cơ delta. Chụp X-quang cho thấy độ cao của xương đòn bên so với mỏm cùng vai nhiều hơn chiều rộng trục.
  • Chấn thương loại VI được đặc trưng bởi vị trí dưới mỏm cùng hoặc dưới vỏ não của xương đòn bên.

Triệu chứng

Những dấu hiệu và triệu chứng của trật khớp cùng đòn

Một số dấu hiệu và triệu chứng của trật khớp cùng đòn là:

  • Đau, đặc biệt là đau nhiều khi ngủ hoặc khi nâng cánh tay;
  • Vai bị sưng tấy;
  • Cảm giác không thể di chuyển hoặc cử động cánh tay;
  • Phần vai bị chấn thương có vết lõm hoặc nhìn khác thường hơn.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Nếu có bất kỳ triệu chứng nào nêu trên xảy ra, bạn nên liên hệ ngay với bác sĩ để được kiểm tra và tư vấn. Chẩn đoán và điều trị sớm sẽ giảm nguy cơ tăng nặng của bệnh và giúp bạn mau chóng hồi phục sức khỏe.

Nguyên nhân

Nguyên nhân dẫn đến trật khớp cùng đòn

Nguyên nhân dẫn đến trật khớp cùng đòn thường là do lực tác động mạnh lên bả vai, làm khớp cùng đòn bị lệch khỏi vị trí ban đầu.

Nguy cơ

Những ai có nguy cơ mắc phải trật khớp cùng đòn?

Trật khớp cùng đòn thường xảy ra ở người trưởng thành, trẻ tuổi, có luyện tập thể thao nhiều ở cơ tay, khớp vai (bóng ném, khúc côn cầu,…) hoặc làm các công việc nặng (khuân vác…).

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải trật khớp cùng đòn

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc trật khớp cùng đòn, bao gồm:

  • Vận động viên thể thao, ví dụ vận động viên bóng ném, bóng chuyền hoặc các môn thể thao sử dụng lực ở cánh tay, bả vai.
  • Tai nạn, chấn thương, té ngã.

Phương Pháp Chẩn Đoán & Điều Trị

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán trật khớp cùng đòn

Để chẩn đoán trật khớp cùng đòn, bác sĩ sẽ khai thác tiền sử bệnh, các chấn thương (nếu có) hoặc các triệu chứng liên quan đến mạch máu thần kinh hoặc cột sống cổ. Bệnh nhân thường có tiền sử bị chấn thương trực tiếp ở mặt trên hoặc mặt bên của vai (mỏm cùng vai). Đặc biệt ở những bệnh nhân bị chấn thương nặng ở cổ, phải loại trừ chấn thương cột sống cổ trước khi nghĩ đến trật khớp cùng đòn.

Bên cạnh đó, bác sĩ sẽ áp dụng thêm các phương pháp chẩn đoán hình ảnh để hỗ trợ như: Chụp X-quang, siêu âm.

Chụp X-quang

Loại I là biểu hiện bong gân hoặc rách một phần dây chằng cùng đòn, khớp cùng đòn mềm, thường sưng nhẹ nhưng không biến dạng. Các dây chằng quạ đòn và xương đòn thường không đau.

Loại II là đứt dây chằng cùng đòn, trong khi dây chằng quạ đòn vẫn còn nguyên vẹn. Chúng thường biểu hiện dưới dạng khớp cùng đòn mềm, thường bị sưng tấy đáng kể. Phim X-quang cho thấy phần xa xương đòn được nâng lên mà không có hoặc giãn ra rất ít ở dây chằng quạ đòn.

Loại III (chấn thương Rockwood) được đặc trưng bởi sự đứt hoàn toàn của cả dây chằng cùng đòn và dây chằng quạ đòn. Tuy nhiên, cơ delta không bị thương; do đó, xương đòn chỉ bị dịch chuyển theo chiều rộng của trục. Biến dạng của khớp cùng đòn có thể thấy rõ, mặc dù sưng tấy có thể che khuất mức độ chấn thương.

Loại IV mô tả một chấn thương trong đó xương đòn bên bị đẩy ra phía sau. Chấn thương này là do đứt hoàn toàn dây chằng cùng đòn và đứt một phần dây chằng quạ đòn. Độ cao tương đối của xương đòn bên thay đổi tùy theo mức độ nghiêm trọng của chấn thương dây chằng qua đòn. Thường có thể sờ thấy phần sau đầy đặn hoặc biến dạng ở vai mặc dù sưng tấy đáng kể. Có thể có vết lõm ở vùng da sau.

Loại V liên quan đến đứt hoàn toàn dây chằng cùng đòn và dây chằng quạ đòn và kèm đứt cơ delta. Chụp X-quang cho thấy độ cao của xương đòn bên so với mỏm cùng vai nhiều hơn chiều rộng trục. Xương đòn bị dịch chuyển lên trên nghiêm trọng, có thể gây ra tình trạng căng cứng, thiếu máu cục bộ hoặc thậm chí làm rách lớp da bên trên. Xương đòn nằm phía trên cơ và không giảm khi bệnh nhân cố gắng nhún vai hoặc khi người khám ấn nhẹ xuống đầu xa xương đòn. Xương đòn được nâng lên trên mỏm cùng vai khoảng một đến ba lần chiều rộng của xương đòn và khoảng cách dây chằng quạ đòn tăng gấp hai đến ba lần phạm vi bình thường.

Loại VI được đặc trưng bởi vị trí dưới mỏm cùng hoặc dưới vỏ não của xương đòn bên. Chấn thương loại VI rất hiếm và liên quan đến trật khớp nghiêm trọng, trong đó xương đòn ở xa bị buộc vào vị trí dưới mỏm cùng hoặc dưới quạ đòn. Chấn thương liên quan là phổ biến và cần phải giảm bớt áp lực lên bó mạch thần kinh. Biến dạng bất thường gần khớp cùng đòn với mức độ sưng tấy lớn thường gặp ở những chấn thương này. Nguyên nhân trật khớp cùng đòn loại VI thường liên quan đến va chạm hoặc tác động mạnh trực tiếp vào vai. Ví dụ va chạm với xe cơ giới, gậy bóng chày đập vào xương đòn ở xa. Đa chấn thương có thể dẫn đến trật khớp cùng đòn loại VI, bao gồm cả chấn thương cột sống và ngực.

Siêu âm

Siêu âm là công cụ hiệu quả để chẩn đoán chấn thương khớp cùng đòn kèm theo kinh nghiệm lâm sàng của bác sĩ.

Phương pháp điều trị trật khớp cùng đòn hiệu quả

Thuốc kháng viêm, giảm đau

Việc tiêm glucocorticoid (steroid) có thể dùng trong trường hợp đau dai dẳng sau khi vết thương dây chằng đã lành hoặc trong trường hợp vết thương nhỏ lặp đi lặp lại, đau khớp cùng đòn dai dẳng.

Một số bài tập phục hồi chức năng

Phục hồi chức năng trong quá trình phục hồi sau chấn thương loại I và II: Bao gồm các bài tập chuyển động vai cơ bản và tăng lực cho các cơ ổn định ở vai và xương bả vai. Đối với chấn thương loại II và loại III, nguy cơ tái chấn thương sẽ tăng lên cho đến khi dây chằng được tái tạo hoàn toàn, có thể cần từ 6 đến 10 tuần. Vì vậy, bất kỳ bài tập nào được thực hiện trước khi vết thương lành hoàn toàn đều phải được thực hiện một cách thận trọng dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên môn.

  • Tuần 1 đến 3: Bệnh nhân chỉ thực hiện các bài tập chuyển động vai nhẹ nhàng để tránh mất khả năng vận động của vai, đồng thời giúp giảm viêm và đau. Những bài tập này có thể được thực hiện nhiều lần trong ngày. Các chuyển động của vai cần tránh khép người ngang cơ thể, xoay vai vào trong quá mức và các chuyển động qua đầu.
  • Tuần 2 đến tuần 6: Bệnh nhân tập các bài tập để ngăn ngừa teo cơ và duy trì sức cơ, tránh các bài tập căng cơ quá mức. Các bài tập có thể bao gồm kéo và co xương bả vai vào tường, xoay vai bên trong và bên ngoài. Đối với tất cả các bài tập, tránh vận động quá mức. Lưu ý rằng những bài tập này chỉ được thực hiện nếu bệnh nhân có thể thực hiện chúng mà không bị đau nhiều. Các bài tập có thể được thực hiện ba lần mỗi ngày, từ 10 đến 15 lần lặp lại cho mỗi bài tập trong mỗi buổi là hợp lý. Tuy nhiên, cần luyện tập dưới sự theo dõi và hướng dẫn của bác sĩ chuyên môn.
  • Tuần 6 đến 8: Bệnh nhân bắt đầu thực hiện các bài tập khó hơn để tăng cường cơ bắp. Chỉ thực hiện những bài tập này khi chúng không gây ra cơn đau đáng kể. Các bài tập thường bao gồm chèo thuyền có kiểm soát, ổn định xương bả vai. Các bài tập có thể được thực hiện ba lần mỗi ngày, hai đến ba hiệp, từ 10 đến 15 lần lặp lại cho mỗi bài tập trong mỗi buổi.
  • Tuần 8 đến 10: Tiếp tục luyện tập nếu bệnh nhân không cảm thấy đau đáng kể khi thực hiện các bài tập này. Tầm quan trọng của việc tăng sức cơ dần dần và tránh các bài tập gây đau.

Trật khớp cùng đòn bao lâu thì lành?

Bệnh nhân bị chấn thương loại I nhẹ, không có chấn thương nào khác và sức mạnh cơ bản tốt ở vai và cơ quanh xương bả vai có thể chỉ cần phục hồi vài tuần, trong khi bệnh nhân bị chấn thương loại II và sức mạnh cơ bản kém có thể cần nhiều thời gian hơn để hồi phục hoàn toàn.

Loại I (chấn thương nhẹ) ban đầu được điều trị bằng cách nghỉ ngơi, chườm đá và bảo vệ, đôi khi bằng dây đeo. Bệnh nhân bắt đầu thực hiện các bài tập vận động và tăng cường sức mạnh ngay khi có thể chịu đựng được. Hầu hết bệnh nhân trở lại hoạt động bình thường trong vòng từ ba ngày đến hai tuần sau chấn thương, mặc dù các vận động viên có thể cần từ hai đến sáu tuần phục hồi chức năng tiến triển trước khi họ có thể trở lại luyện tập ở cường độ cao. Việc chữa lành hoàn toàn và tái tạo các dây chằng bị tổn thương có thể mất từ bốn đến sáu tuần. Chấn thương loại I thường lành mà không bị biến dạng và không có nguy cơ tái phát chấn thương đáng kể sau khi đã lành hoàn toàn.

Chấn thương loại II thường gây đau và sưng nhiều hơn loại I. Ngoài chườm đá và thuốc giảm đau, việc xử lý ban đầu thường bao gồm đeo dây đai cố định bả vai đến khủy tay, từ ba đến bảy ngày. Bệnh nhân bắt đầu các bài tập vận động và có thể trở lại hoạt động bình thường sau khi phục hồi sức cơ tay. Việc này thường mất từ hai đến bốn tuần. Việc lành hoàn toàn các dây chằng thường cần thêm vài tuần nữa. Giống như chấn thương loại I, các vận động viên cần thêm thời gian và phục hồi chức năng trước khi trở lại hoạt động bình thường.

Loại III (chấn thương vừa phải) điều trị ban đầu là không phẫu thuật, bao gồm nghỉ ngơi, chườm đá, cố định bằng dây đeo và thuốc giảm đau. Đai đeo có tác dụng trong hai đến ba tuần, tùy thuộc vào triệu chứng của bệnh nhân, để giúp phục hồi và giảm đau. Bệnh nhân bắt đầu thực hiện các bài tập vận động và tăng cường sức mạnh ngay khi có thể. Cường độ của các bài tập phục hồi chức năng này được tăng dần và dựa trên cơn đau. Bệnh nhân có thể trở lại hoạt động bình thường trong khoảng từ 6 đến 12 tuần sau chấn thương, tùy thuộc vào nhu cầu hoạt động. Các vận động viên và công nhân phải chịu tải nặng trên vai nên được đánh giá chỉnh hình sớm. Mặt khác, nên tư vấn chỉnh hình nếu cơn đau kéo dài hơn 12 tuần hoặc quay trở lại khi bệnh nhân tăng cường hoạt động.

Loại IV, V và VI (chấn thương nặng) là loại nghiêm trọng nhất và cần được đánh giá chỉnh hình. Cần lưu ý nếu tồn tại tổn thương thần kinh mạch máu. Chấn thương loại IV ban đầu có thể được điều trị bằng phương pháp chỉnh hình (nắn xương) hở hoặc kín, sau đó được điều trị bảo tồn như với chấn thương loại III. Phẫu thuật mở cơ delta hình thang có thể cải thiện kết quả. Chấn thương loại V đòi hỏi phải phẫu thuật mở và điều chỉnh cơ delta hình thang cũng như tái tạo dây chằng quạ đòn. Chấn thương loại VI có thể liên quan đến tổn thương bó mạch thần kinh và cần phải mổ hở. Khả năng phục hồi ở những bệnh nhân này phụ thuộc vào mức độ chấn thương và thủ thuật cần thiết để điều chỉnh xương đòn bị dịch chuyển.

Chế Độ Sinh Hoạt & Phòng Ngừa

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của trật khớp cùng đòn

Chế độ sinh hoạt:

  • Tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị, lưu ý chỉ vận động và tập luyện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
  • Trật khớp cùng đòn có thể phục hồi tùy thuộc vào mức độ của chấn thương, người bệnh nên giữ tinh thần lạc quan tích cực để hạn chế tâm lý căng thẳng và stress, ảnh hưởng không tốt đến khả năng và ý chí hồi phục sau chấn thương.

Chế độ dinh dưỡng: Bổ sung đầy đủ dinh dưỡng.

Phương pháp phòng ngừa trật khớp cùng đòn hiệu quả

Để phòng ngừa bệnh hiệu quả, bạn có thể tham khảo một số gợi ý dưới đây: Vận động cẩn thận, hạn chế chấn thương, té ngã và các tác động đến xương bả vai, dây chằng cùng đòn.

Nguồn tham khảo

  • Acromioclavicular Joint Injury: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493188/
  • AC Joint Problems: https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/ac-joint-problems
  • Acromioclavicular Joint Sprain: https://www.msdmanuals.com/professional/injuries-poisoning/sprains-and-other-soft-tissue-injuries/acromioclavicular-joint-sprains
  • Acromioclavicular Joint Injury: https://emedicine.medscape.com/article/92337
  • Acromioclavicular joint injury: https://radiopaedia.org/articles/acromioclavicular-joint-injury-1