Chứng khó nuốt

Chứng khó nuốt là tình trạng cử động nuốt gặp khó khăn do quá trình vận chuyển chất lỏng, chất rắn hoặc cả hai từ hầu họng đến dạ dày bị cản trở. Chứng khó nuốt thường bị nhầm lẫn với cảm giác globus (cảm giác có khối u trong cổ họng), đây không phải là rối loạn nuốt và thực quản không bị suy giảm chức năng vận chuyển thức ăn.

Tìm hiểu chung

Chứng khó nuốt là gì? 

Bộ máy nuốt ở người bao gồm yết hầu, cơ thắt thực quản trên (cricopharyngeal), thân thực quản và cơ thắt thực quản dưới (lower esophageal sphincter – LES). Một phần ba trên của thực quản và các cấu trúc gần nó được cấu tạo bởi cơ xương trong khi đoạn thực quản xa và cơ thắt thực quản dưới được cấu tạo bởi cơ trơn.

Các bộ phận này phối hợp nhịp nhàng với nhau để vận chuyển vật chất từ ​​miệng đến dạ dày, đồng thời ngăn trào ngược từ dạ dày lên thực quản. Sự tắc nghẽn thực thể hoặc các rối loạn cản trở chức năng vận động (rối loạn nhu động thực quản) có thể ảnh hưởng đến hệ thống.

Chứng khó nuốt là khó nuốt gây mất nhiều thời gian và sức lực hơn để di chuyển thức ăn hoặc chất lỏng từ miệng xuống dạ dày và có thể gây đau đớn.

Đôi khi khó nuốt như khi ăn quá nhanh hoặc không nhai kỹ thức ăn, thường không phải là nguyên nhân đáng lo ngại. Nhưng chứng khó nuốt dai dẳng có thể là một tình trạng bệnh lý nghiêm trọng cần được điều trị.

Triệu chứng

Những dấu hiệu và triệu chứng của chứng khó nuốt

  • Đau khi nuốt;
  • Không có khả năng nuốt;
  • Cảm giác thức ăn mắc kẹt trong cổ họng, sau xương ức hoặc lồng ngực;
  • Chảy nước dãi;
  • Khàn tiếng;
  • Thức ăn trở lại (nôn trớ);
  • Ợ chua thường xuyên;
  • Thức ăn hoặc acid dạ dày trào ngược vào cổ họng;
  • Giảm cân;
  • Ho hoặc nôn khan khi nuốt.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh chứng khó nuốt 

  • Suy dinh dưỡng, sụt cân và mất nước: Chứng khó nuốt có thể gây khó khăn cho việc hấp thụ đủ chất dinh dưỡng và chất lỏng.
  • Viêm phổi do ngạt thở: Khi bệnh nhân cố gắng nuốt, thức ăn hoặc chất lỏng mang vi khuẩn lọt vào đường có thể gây viêm phổi do hít phải.
  • Nghẹn: Bệnh nhân gặp khó khăn khi nuốt dễ bị mắc kẹt thức ăn trong cổ họng. Nếu thức ăn chặn hoàn toàn đường thở và không can thiệp thành công bằng phương pháp Heimlich có thể gây tử vong.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Nếu gặp phải bất kỳ triệu chứng nào đã nêu ở trên, cần liên hệ ngay với bác sĩ để được kiểm tra, chẩn đoán và điều trị sớm. Điều này giúp giảm nguy cơ tăng nặng của bệnh và bệnh nhân mau chóng hồi phục sức khỏe.

Nguyên nhân

Nguyên nhân dẫn đến chứng khó nuốt

Nuốt là một cử động rất phức tạp, cần sự phối hợp nhịp nhàng của nhiều cơ và dây thần kinh. Bất kỳ tình trạng nào làm suy yếu hoặc tổn thương các cơ và dây thần kinh có vai trò trong cử động nuốt, gây hẹp thực quản hoặc phần sau cổ họng đều có thể gây ra chứng khó nuốt.

Chứng khó nuốt được chia thành các loại sau:

Chứng khó nuốt ở thực quản

Khó nuốt ở thực quản là cảm giác thức ăn dính hoặc mắc vào cổ họng hoặc lồng ngực sau khi bắt đầu nuốt. Một số nguyên nhân gây khó nuốt ở thực quản gồm:

  • Giảm co thắt: Khi cơ vòng thực quản dưới không thư giãn để đẩy thức ăn đi vào dạ dày có thể khiến chúng trào ngược lên cổ họng. Tình trạng cơ thành thực quản giảm khả năng co bóp có xu hướng xấu đi theo thời gian.
  • Co thắt lan tỏa: Gây ra áp lực cao, phối hợp co bóp kém của thực quản, thường xảy ra sau khi nuốt; ảnh hưởng đến các cơ không tự chủ trong thành thực quản dưới.
  • Hẹp thực quản: Các khối u hoặc mô sẹo (thường do bệnh trào ngược dạ dày thực quản – GERD) gây thu hẹp thực quản, và làm thức ăn lớn dễ mắc kẹt hơn.
  • Các khối u thực quản: Khó nuốt ngày càng nặng hơn khi bệnh nhân có khối u thực quản do hẹp thực quản (đặc biệt khi khối u gia tăng kích thước).
  • Vật thể lạ: Đôi khi thức ăn hoặc vật thể lạ có thể làm tắc một phần thực quản hoặc toàn bộ cổ họng. Những người gặp khó khăn khi nhai hoặc người lớn tuổi mang răng giả dễ bị nghẹn trong cổ họng hoặc thực quản.
  • Hẹp cơ thắt thực quản dưới: Gây khó khăn khi bệnh nhân nuốt thức ăn rắn hoặc thức ăn có kích thước lớn.
  • GERD: Tổn thương mô thực quản do acid dạ dày trào ngược lên thực quản có thể dẫn đến co thắt hoặc sẹo và hẹp thực quản dưới.
  • Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan: Là tình trạng quá nhiều tế bào bạch cầu ái toan xuất hiện trong thực quản, có thể liên quan đến dị ứng thực phẩm.
  • Xơ cứng bì: Các mô giống như sẹo tăng trưởng gây ra xơ cứng các mô, đồng thời cũng có thể làm suy yếu cơ vòng thực quản dưới. Kết quả dẫn đến hiện tượng acid trào ngược lên thực quản và gây ợ nóng thường xuyên.
  • Xạ trị: Phương pháp điều trị ung thư này gây ra viêm và hình thành sẹo thực quản.

Chứng khó nuốt ở hầu họng

Một số tình trạng gây suy yếu cơ cổ họng, khiến thức ăn khó di chuyển từ miệng vào cổ họng và thực quản. Bệnh nhân dễ bị sặc, ọc sữa, ho khi cố nuốt, có cảm giác thức ăn, chất lỏng đi xuống khí quản hoặc lên mũi; có thể dẫn đến viêm phổi.

Nguyên nhân gây ra chứng khó nuốt ở hầu họng:

  • Rối loạn thần kinh thực vật: Một số rối loạn như đa xơ cứng, loạn dưỡng cơ và bệnh Parkinson có thể gây ra chứng khó nuốt.
  • Tổn thương thần kinh: Tổn thương thần kinh đột ngột, như đột quỵ hoặc chấn thương não hoặc tủy sống, có thể ảnh hưởng đến khả năng nuốt.
  • Túi thừa thực quản (Túi thừa Zenker’s): Một túi nhỏ hình thành và chứa các mảnh thức ăn trong cổ họng, thường ở ngay phía trên thực quản, dẫn đến khó nuốt, âm thanh ọc ọc, hơi thở hôi, bệnh nhân thường hắng giọng hoặc ho nhiều.
  • Ung thư: Một số bệnh ung thư và một số phương pháp điều trị ung thư, như xạ trị, có thể gây khó nuốt.

Nguy cơ

Những ai có nguy cơ mắc phải chứng khó nuốt?

Mọi đối tượng đều có nguy cơ mắc chứng khó nuốt.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải chứng khó nuốt

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc Chứng khó nuốt, bao gồm:

  • Tuổi tác: Do quá trình lão hóa tự nhiên và sự hao mòn bình thường trên thực quản cũng như nguy cơ mắc một số bệnh nhất định, như người lớn tuổi, bệnh nhân đột quỵ hoặc mắc bệnh Parkinson có nguy cơ khó nuốt cao hơn. Tuy nhiên, chứng khó nuốt không phải là một hiện tượng bình thường của quá trình lão hóa.
  • Bệnh lý thần kinh: Những người mắc các chứng rối loạn thần kinh dễ bị khó nuốt hơn…

Phương Pháp Chẩn Đoán & Điều Trị

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán chứng khó nuốt

Bác sĩ cần yêu cầu bệnh nhân mô tả và tiền sử về tình trạng khó nuốt, thực hiện khám sức khỏe và sử dụng các xét nghiệm khác nhau để tìm nguyên nhân.

Cận lâm sàng

  • Chụp X-quang với chất cản quang: Uống dung dịch bari để phủ thực quản, giúp hình ảnh thực quản hiện rõ trên phim chụp X-quang và phát hiện được những thay đổi về hình dạng của thực quản và đánh giá hoạt động của cơ thực quản.
  • Bệnh nhân được cho nuốt thức ăn rắn hoặc một viên thuốc có phủ bari để theo dõi hoạt động của các cơ trong cổ họng khi nuốt, vị trí tắc nghẽn trong thực quản mà dung dịch bari lỏng có thể không xác định được.
  • Nghiên cứu cử động nuốt: Cho bệnh nhân nuốt các loại thực phẩm có phủ bari với các thành phần khác nhau. Thử nghiệm này cung cấp hình ảnh của vật chất khi chúng di chuyển xuống cổ họng. Hình ảnh cho thấy các vấn đề trong sự phối hợp của cơ miệng và cổ họng khi nuốt và xác định xem thức ăn có đi vào khí quản hay không.
  • Kiểm tra trực quan thực quản bằng nội soi: Đưa ống nội soi xuống cổ họng bệnh nhân để quan sát thực quản. Đồng thời có thể lấy mô để sinh thiết thực quản, tìm tình trạng viêm, viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan, hẹp hoặc khối u.
  • Nội soi sợi quang đánh giá cử động nuốt: Bằng một máy ảnh đặc biệt và ống nội soi khi bệnh nhân cố gắng nuốt.
  • Kiểm tra cơ thực quản (manometry): Trong áp lực kế, một ống nhỏ được đưa vào thực quản và kết nối với máy ghi áp lực để đo mức độ co thắt cơ của thực quản khi nuốt.
  • Chụp cắt lớp: Chụp CT kết hợp xử lý trên máy tính để tạo ra hình ảnh cắt ngang của xương và mô mềm thực quản hoặc chụp MRI sử dụng từ trường và sóng vô tuyến để tạo hình ảnh chi tiết của các cơ quan và mô.

Phương pháp điều trị chứng khó nuốt hiệu quả

Chứng khó nuốt ở hầu họng

Đối với chứng khó nuốt ở hầu họng, liệu pháp điều trị bao gồm:

  • Luyện tập nuốt: Một số bài tập nhất định có thể giúp điều phối các cơ nuốt hoặc kích thích các dây thần kinh kích hoạt phản xạ nuốt.
  • Học kỹ thuật nuốt: Bệnh nhân được dạy cách đưa thức ăn vào miệng hoặc định vị cơ thể và đầu để giúp nuốt dễ dàng hơn. Các bài tập và kỹ thuật nuốt mới có thể hữu ích nếu chứng khó nuốt là do các vấn đề thần kinh như bệnh Alzheimer hoặc bệnh Parkinson gây ra.

Chứng khó nuốt ở thực quản

Các phương pháp điều trị cho chứng khó nuốt thực quản có thể bao gồm:

  • Kéo giãn thực quản: Đối với cơ thắt thực quản bị thắt chặt (achalasia) hoặc thắt thực quản, bác sĩ sử dụng ống nội soi có gắn một quả bóng đặc biệt để nhẹ nhàng kéo giãn và mở rộng thực quản hoặc đưa một ống mềm để kéo căng thực quản.
  • Phẫu thuật: Đối với khối u thực quản, u âm vị hoặc túi thừa thực quản, cần phẫu thuật để thông đường dẫn thực quản.
  • Thuốc: Khó nuốt liên quan đến GERD được điều trị bằng thuốc uống theo toa để giảm acid trong dạ dày. Bệnh nhân có thể cần dùng những loại thuốc này trong một thời gian dài.
  • Corticosteroid được chỉ định cho trường hợp viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan: Thuốc giãn cơ trơn có thể hữu ích đối với co thắt thực quản.
  • Chế độ ăn: Hướng dẫn chế độ ăn uống đặc biệt để giúp giảm các triệu chứng, tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra chứng khó nuốt. Nếu bị viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan, chế độ ăn uống có thể được áp dụng để điều trị.

Chứng khó nuốt nghiêm trọng

  • Ống thông dạ dày: Nếu tình trạng khó nuốt khiến bệnh nhân không thể ăn uống đủ và việc điều trị không cho phép nuốt một cách an toàn, bệnh nhân cần phải ăn qua ống cho ăn. Ống ăn cung cấp chất dinh dưỡng vào dạ dày mà không cần nuốt.
  • Phẫu thuật: Làm giảm các vấn đề về nuốt do cổ họng hẹp hoặc tắc nghẽn, như trào ngược thực quản, mô sẹo phát triển quá mức, liệt dây thanh quản, túi thừa thực quản, co thắt thực quản bất thường hoặc ung thư thực quản. Liệu pháp luyện tập phát âm và cử động nuốt thường hữu ích sau khi phẫu thuật.

Dựa vào nguyên nhân gây bệnh để lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp, bao gồm:

  • Phẫu thuật nội soi Heller myotomy: Cắt cơ vòng thực quản dưới do nó không thể mở và đưa thức ăn vào dạ dày ở những người bị chứng đau dạ dày.
  • Nội soi cắt cơ thực quản qua đường miệng (POEM): Bác sĩ phẫu thuật hoặc bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa sử dụng một ống nội soi đưa qua miệng và xuống cổ họng để tạo một vết rạch ở niêm mạc bên trong của thực quản để điều trị chứng đau dạ dày Sau đó, như trong phẫu thuật cắt cơ Heller, thực hiện cắt cơ vòng thực quản dưới.
  • Kéo giãn thực quản: Đưa một ống nội soi vào thực quản có gắn quả bóng làm căng nó. Phương pháp điều trị này được sử dụng cho các cơ thắt thực quản dưới, hẹp thực quản, vòng mô bất thường nằm ở chỗ nối của thực quản và dạ dày (vòng Schatzki), và rối loạn nhu động.
  • Đặt stent: Chèn một ống kim loại hoặc nhựa (stent) để mở thực quản bị hẹp hoặc bị tắc. Một số stent đặt vĩnh viễn, chẳng hạn như những stent dành cho những người bị ung thư thực quản, trong khi những stent khác được loại bỏ sau đó.
  • Onabotulinum toxin A: Tiêm thuốc vào cơ vòng thực quản dưới để làm cơ thư giãn, cải thiện tình trạng nuốt. Ít xâm lấn hơn phẫu thuật, kỹ thuật này có thể yêu cầu tiêm lặp lại và cần nghiên cứu thêm.

Chế Độ Sinh Hoạt & Phòng Ngừa

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của chứng khó nuốt

Chế độ sinh hoạt:

  • Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ trong suốt quá trình điều trị và liên hệ ngay với bác sĩ chủ trị khi nhận thấy cơ thể xuất hiện những bất thường trong quá trình dùng thuốc và sau khi ổn định.
  • Thăm khám định kỳ để bác sĩ theo dõi tìm hướng điều trị phù hợp với tình trạng bệnh hiện tại.
  • Có kế hoạch làm việc và nghỉ ngơi phù hợp, hạn chế sự căng thẳng kéo dài.
  • Bệnh nhân cần lạc quan vì tâm lý có ảnh hưởng rất lớn đến điều trị. Hãy trò chuyện với các thành viên trong gia đình, bạn bè, tập thể dục thường xuyên hoặc đọc sách để tâm trạng luôn thoải mái.
  • Thực hiện thường xuyên các bài tập nuốt theo hướng dẫn của bác sĩ.
  • Không uống rượu bia và những loại đồ uống có cồn.

Chế độ dinh dưỡng:

  • Ăn các thực phẩm lỏng mềm, tránh các loại thức ăn cứng, khó tiêu, nhiều gia vị như chua, cay, nóng dễ gây kích ứng và tổn thương thực quản.
  • Bệnh nhân cần tránh ăn quá no, chia thành nhiều bữa ăn nhỏ trong ngày vào thời gian cố định.

Phương pháp phòng ngừa chứng khó nuốt hiệu quả

Để phòng ngừa bệnh hiệu quả, bạn có thể tham khảo một số gợi ý dưới đây:

Mặc dù không thể ngăn ngừa tình trạng khó nuốt nhưng có thể giảm nguy cơ khó nuốt bằng cách ăn chậm và nhai kỹ thức ăn. Tuy nhiên, nếu có các dấu hiệu hoặc triệu chứng của chứng khó nuốt hoặc các bệnh trên đường tiêu hoá, hãy đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Nguồn tham khảo

1. https://www.msdmanuals.com/professional/gastrointestinal-disorders/esophageal-and-swallowing-disorders/dysphagia

2. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dysphagia

3. https://suckhoedoisong.vn/nuot-kho-nuot-nghen-cho-coi-thuong-169181179.htm

error: Nội dung đã được bảo vệ !!